KOPIEC WANDY

Kopiec Wandy Kopiec stoi nieopodal muru otaczającego kombinat metalurgiczny, na najwyższym w tej okolicy wzniesieniu. Jego wysokość wynosi ok. 14 m. a średnica podstawy ok. 45 m. Kopiec powstał prawdopodobnie ok. VIII w. n.e. i ma stanowić mogiłę legendarnej Wandy, córki księcia Kraka. W istocie nie znamy faktycznej przyczyny powstania kopca ani jego zawartości, gdyż nie był on poddany badaniom archeologicznym. Takie badania były natomiast prowadzone w okresie międzywojennym na kopcu Kraka, który jest wytworem tej samej kultury, co kopiec Wandy. Dzięki nim znamy sposób budowy takich obiektów: rdzeniem był pal osadzony w kamiennym kopczyku, wokół niego promieniście układano warstwy wikliny, przez całą wysokość kopca. Taka konstrukcja doskonale wiązała budowlę i nie dopuszczała do jej erozji. Dzięki tej technice kopiec Wandy znajduje się w o wiele lepszym stanie, niż młodsze o kilkaset lat kopce Piłsudskiego i Kościuszki, wymagające częstej konserwacji.

Wśród różnych przyczyn powstania kopca, obok tego co głosi legenda wymienia się powody obronne, obrzędowe, a także astronomiczne. W tym ostatnim przypadku kopiec Wandy wraz z kopcem Kraka miałby tworzyć element celtyckiego systemu kalendarzowego. Reminiscencją z czasów pogańskich było palenie na kopcu Wandy ognisk w Zielone Świątki, zwyczaj kultywowany jeszcze w XIX wieku.

W dniu 13 XI 1890 roku na szczycie ustawiono pomnik projektu Jana Matejki, który przedstawiał orła ze złożonymi skrzydłami, zwróconego ku zachodowi. Na postumencie, na którym stoi orzeł wyryto napis "Wanda" oraz dwa miecze i kądziel. Obecnie pomnik został odrestaurowany.

Za prekursora turystyki ( w dość luźnym znaczeniu tego słowa) można uznać C.K.Norwida , który odwiedził kopiec w 1840 roku. Efektem jego wizyty był poemat "Wanda"(ŁK)