BRANICE

W dawnej polszczyźnie słowo "brana" oznaczało ruchome częstokoły. Prawdopodobnie mieszkańcy wsi trudnili się wyrobem częstokołów i palisad. Pierwsze wzmianki pochodzą z 1250 r. Od czasów zamierzchłych Branice wraz z Ruszczą były we władaniu możnego rodu Swiebodów, zwanych Gryfitami, a później Branickimi. Korzenie ich sięgały znanego i wywodzącego się jeszcze z czasów pogańskich rodu Toporczyków. W 1800 r. Ród wygasł i wówczas nastąpił podział majątku: Branice przeszły na własność rodu Badenich na okres ponad 100 lat, a następnie innych rodzin. Ruszczę nabył ród Popielów. Jednym z ostatnich właścicieli Branic był Jan Klemens Branicki, nieprzejednany wróg konfederacji barskiej.

LAMUS

Pierwotnie był to późnorenesansowy zameczek obronny, powstały w 1603 roku z inicjatywy Jana Branickiego.lamus Branicki zatrudniał w latach 1598-1606 artystów włoskich i z tego zapewne powodu obiekt posiada cechy charakterystyczne dla renesansu włoskiego. Budynek jest dwukondygnacyjny: parter pełnił dawniej funkcję kordegardy wartowni), a na piętrze było dwuizbowe mieszkanie. Znajdują się w nim renesansowe pamiątki: rzeźby z piaskowca, odrzwia z herbem Gryf Jana Branickiego, obramienia okien i wart szczególnej uwagi rzeźbiony kominek w stylu manieryzmu włoskiego. Na kominku widnieją dwie tarcze: górna zawiera herby rodziców i przodków fundatora otoczone literami IDRBCZCN. Odrzwia i kominek zostały wykonane prawdopodobnie przez Santi Gucci, gdyż przypominają jego dzieła z Wawelu. Elewacje budynku ozdobione są sgarffitowymi boniowaniami. Wieńczy go wysoka krenelażowa attyka, za która znajduje się wklęsły dach. Od strony dawnych stawów można zobaczyć na niej fragment oryginalnego rysunku: astronoma lub astrologa trzymającego w ręku kulę. Do zachodniej elewacji przylega parterowa przybudówka. Obecnie w lamusie mieści się skromna ekspozycja znalezisk archeologicznych z Nowej Huty. dworek Branickich

DWOREK

Klasycystyczny budynek w stylu tzw. stanisławowskim, postawiony w XIX w przez ród Badenich, którzy zostali właścicielami Branic na przełomie XVIII i XIX w. Budynek jest jedokondygnacyjny. W jego skład wchodzi korpus główny postawiony na planie wydłużonego prostokąta wzdłuż osi wschód - zachód oraz przybudówka przylegająca do jego boku zachodniego. Elewację południową korpusu głównego zdobi klasycystyczny portyk. Budynek jest wykonany z cegły i w całości otynkowany. Zespół otacza założony prawdopodobnie w XVII w zabytkowy park. Obejmuje on 6 ha, do niedawna rosły w nim kilkusetletnie wiązy. Obecnie jego drzewostan jest mocno przetrzebiony. (ŁK)